تصمیم‌گیری بدون احتمال

در دنیای واقعی ما همیشه به اطلاعات کامل و دقیق درباره آینده دسترسی نداریم. خیلی وقت‌ها شرایط به گونه‌ایه که باید تصمیمی بگیریم اما هیچ احتمالی برای وقوع سناریوهای مختلف نمی‌دونیم. در چنین مواقعی، علم تصمیم‌گیری سه رویکرد اصلی رو پیشنهاد می‌کنه: Maximax، Maximin و Minimax Regret.

این روش‌ها کمک می‌کنن حتی بدون دونستن احتمال‌ها، بتونید یک انتخاب منطقی داشته باشید.

۱. Maximax: رویکرد خوش‌بینانه یا بیشینه‌بیشینه

توی این روش شما به بهترین نتیجه ممکن هر گزینه نگاه می‌کنید و سپس گزینه‌ای رو انتخاب می‌کنید که بیشترینِ این بهترین‌ها رو داره.

ویژگی‌ها

• مناسب افراد ریسک‌پذیر
• نگاه مثبت و امیدوارانه به آینده
• فرض بر این که بهترین حالت ممکن رخ خواهد داد

مثال

فرض کنید سه گزینه سرمایه‌گذاری دارید:

• اوراق قرضه: بهترین سود = ۴۵
• سهام: بهترین سود = ۷۰
• صندوق مشترک: بهترین سود = ۵۳

با رویکرد Maximax، سهام رو انتخاب می‌کنین چون بالاترین سود ممکن (۷۰) رو داره.

۲. Maximin: رویکرد محافظه‌کارانه یا بدبینانه

توی این روش، شما به بدترین نتیجه ممکن هر گزینه نگاه می‌کنید و سپس از بین این بدترین‌ها، بهترین رو انتخاب می‌کنید.

ویژگی‌ها

• مناسب افراد محتاط و ریسک‌گریز
• تمرکز بر اجتناب از فاجعه
• فرض بر این که بدترین حالت ممکن رخ خواهد داد

مثال

• اوراق قرضه: بدترین سود = ۵
• سهام: بدترین سود = -۱۳
• صندوق مشترک: بدترین سود = -۵

با رویکرد Maximin، اوراق قرضه رو انتخاب می‌کنید چون در بدترین حالت، ضررش از بقیه کمتره.

۳. Minimax Regret: رویکرد حداقل‌سازی حداکثر پشیمانی

این روش بر پایه مفهوم پشیمانی یا Opportunity Loss است؛ یعنی اختلاف بین بهترین نتیجه ممکن توی یک شرایط خاص و نتیجه‌ای که با انتخاب خودتون گرفتید. هدف، انتخاب گزینه‌ایه که بیشترین پشیمونی ممکن، کمترین بین همه گزینه‌ها باشه.

مراحل

1. پیدا کردن بهترین نتیجه ممکن در هر حالت.
2. محاسبه پشیمانی برای هر گزینه در هر حالت.
3. پیدا کردن بیشترین پشیمانی هر گزینه.
4. انتخاب گزینه‌ای که حداقل این بیشترین پشیمانی‌ها را داره.

مثال

بعد از محاسبات، نتیجه این است:

• اوراق قرضه: حداکثر پشیمانی = ۳۰
• سهام: حداکثر پشیمانی = ۱۸
• صندوق مشترک: حداکثر پشیمانی = ۱۷

پس صندوق مشترک انتخاب می‌شود.

جدول خلاصه مقایسه

رویکرد	تمرکز	مناسب برای	نحوه انتخاب
Maximax	بهترین بهترین‌ها	ریسک‌پذیرها	بیشترینِ بهترین نتایج
Maximin	بهترین بدترین‌ها	ریسک‌گریزها	بهترینِ بدترین نتایج
Minimax Regret	کمترین پشیمانی	متعادل‌ها	حداقل‌سازی حداکثر پشیمانی

جمع‌بندی

وقتی احتمال وقوع شرایط مختلف را نمی‌دونید:

• اگر خوش‌بین و ریسک‌پذیرید، Maximax رو انتخاب کنید.
• اگر محتاط و ریسک‌گریزید، Maximin رو انتخاب کنید.
• اگر می‌خواهید تعادل بین ریسک و حس پشیمانی داشته باشید، Minimax Regret بهترین گزینه‌ست.

درس اصلی: حتی وقتی داده‌های احتمالی ندارید، می‌توانید با یک چارچوب فکری روشن، تصمیمی آگاهانه بگیرید.